Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΥΡΩΝΟΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ ΣΤΗ ΝΑΞΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟ

Μεγάλη ιδιαιτερότητα παρουσιάζει ο ναός του Αγίου Μύρωνος στο Σαγκρί της Νάξου. Ο ναός βρίσκεται στην τοποθεσία που με την τοπική διάλεκτο αναφέρεται ως «Άγιοι Μυρώνοι» ή «Άγιοι Μύρωνες» κοντά στο Σαγκρί. Η περιοχή που ευρίσκεται ο ναός είναι κατά βάση αγροτική, γεμάτη καλλιέργειες. 

Ο ναός είναι διπλός, στην ουσία πρόκειται για δύο ναούς, που δεν ενώνονται όμως εσωτερικώς. Ο ένας ναός είναι αφιερωμένος στον Ιερομάρτυρα Άγιο Μύρωνα της 17^ης Αυγούστου και ο έτερος έχει αφιερωθεί (πρόσφατα) στον Άγιο Φανούριο. Ωστόσο, υπάρχει η άποψη ότι η χρήση πληθυντικού αριθμού στην ονομασία του ναού και της περιοχής δεν είναι τυχαία. 

Είναι πολύ πιθανό ο δεύτερος ναός – που σήμερα είναι αφιερωμένος στον Άγιο Φανούριο – να είναι αφιερωμένος στον κρητικό Άγιο Μύρωνα, Επίσκοπο Κνωσού που εορτάζει στις 8 Αυγούστου. Εξάλλου τα δύο πρόσωπα έζησαν σε σχετικά κοντινές ιστορικές περιόδους, ο μεν Άγιος της Κορίνθου στα μέσα του 3^ου αιώνα (επί Δεκίου) ο δε Άγιος της Κρήτης, που έγινε Επίσκοπος Κνωσού, έζησε τον 4^ο αιώνα. 

Είναι πολύ πιθανό λοιπόν ο διπλός αυτός ναός της Νάξου να αναφέρεται και στα δύο ομώνυμα άγια πρόσωπα, χωρίς όμως να μπορεί να υποστηριχθεί η άποψη αυτή με κάποια γραπτή αναφορά ή μαρτυρία, παρά μόνο από την τοπική παράδοση. Ο ναός έχει σημαντικά στοιχεία που καταδεικνύουν την παλαιότητά του. 

Τα θωράκια που κάποτε στήριζαν το τέμπλο είναι χαμηλά (μάλλον μαρμάρινα, σήμερα όμως σοβατισμένα), ακριβώς όπως στα πρωτοχριστιανικά μνημεία τουλάχιστον μέχρι τον 6^ο-7^ο αιώνα. Παράλληλα, ύπερθεν της θύρας εισόδου του ναού υπάρχει εγχάρακτο μάρμαρο με παλαιοχριστιανικού τύπου Σταυρό, το οποίο όμως χρήζει χρονολόγησης-αξιολόγησης. 

Ο ναός έχει χωνευτή Αγία Πρόθεση και Αγία Τράπεζα με κόγχη. Η περιοχή του Σαγκρίου έχει κατοικηθεί κατά το παρελθόν και από οικογένειες της Κρήτης και κύρια της περιοχής των Σφακίων που βρέθηκαν εκεί μέσω του χωριού Απείρανθος της Νάξου, το οποίο φημίζεται για την κρητική καταγωγή των κατοίκων του.

 Ο δίδυμος Ι. Ναός του Αγ. Μύρωνος και Αγ. Φανουρίου στο Σαγκρί της Νάξου

Τα χαμηλά θωράκια είναι χαρακτηριστικά σε πρώιμα κτίσματα της Βυζαντινής περιόδου τουλάχιστον μέχρι τον 6^ο – 7^ο αίωνα.

Μια αντίστοιχη περίπτωση είναι και ο ναός του Αγ. Μύρωνος Νάξου.

Το παλαιοχριστιανικό Σταυρικό χάραγμα ύπερθεν της θύρας εισόδου του Ναού του Αγ. Μύρωνος στο Σαγκρί της Νάξου μαρτυρεί την παλαιότητα του κτίσματος, που από τους ντόπιους θεωρείται βυζαντινό κτίσμα, ανακαινισμένο κατά τη Φραγκοκρατία.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η τιμή του Αγίου Μύρωνος και στην Πάρο. Στην περιοχή της Αλυκής υπάρχει ακρωτήριο με την ονομασία «Ακρωτήριο Αγίου Μύρωνος». Εκεί εντοπίζονται ερείπια κτίσματος που πιθανολογείται ότι ήταν παλαιός βυζαντινός ναός αφιερωμένος στον Άγιο Μύρωνα. 

Είναι εμφανής η κόγχη του Ιερού με προσανατολισμό στην Ανατολή καθώς και η Αγία Πρόθεση. Η σύγχυση που επικρατεί στην περιοχή ανάμεσα στα πρόσωπα των δύο ομώνυμων Αγίων (του Πρεσβυτέρου Αχαΐας και του Επισκόπου Κνωσού) δεν μας επιτρέπει να αποφανθούμε με ακρίβεια σε ποιόν από τους δύο Αγίους ήταν αφιερωμένος αυτός ο παλαιός και σήμερα κατεστραμμένος ναός της Αλυκής Πάρου. 

Ωστόσο υπάρχει μια παράδοση στα Αντικύθηρα σύμφωνα με την οποία το νησί κάποτε εποικήθηκε με μία οικογένεια από την Πάρο, η οποία όμως δεν είναι αρκετή για να συνδέσει το ναό αυτό με τον Άγιο Μύρωνα των Αντικυθήρων. Η τοπική παράδοση συνδέει τον Άγιο με τον Επίσκοπο της Κνωσού και γι΄ αυτό τον εορτάζει στις 8 Αυγούστου στον Ι. Ν. Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Αλυκής, όπου τελείται πανήγυρις και υπάρχει εικόνα του Αγίου στο τέμπλο του ναού. Δυστυχώς δεν υπάρχουν στοιχεία για το κτίσμα αυτό, ούτε κάποια σχετική βιβλιογραφική αναφορά προκειμένου να μας επιτρέψει μια καλλίτερη χρονολόγηση του μνημείου και αξιολόγηση της ταυτότητάς του.

Τα ερείπια του παλαιού Ναού του Αγ. Μύρωνος στην Αλυκή της Πάρου 

Στην Πάρο υπάρχει επίσης και δεύτερος ναός επ΄ ονόματι του Αγ. Μύρωνος που τιμάται στις 17 Αυγούστου, όπως μάλιστα αναφέρεται σχετικά και στο εγκόλπιο – ημερολόγιο της Ι. Μητροπόλεως Παροναξίας έτους 2013. Ο ναός αυτός βρίσκεται στην περιοχή του Δρυού, μέσα σε μεγάλη ιδιωτική ξενοδοχειακή μονάδα. 

Όπως πληροφορηθήκαμε από τη διεύθυνση του εν λόγω ξενοδοχείου, όταν αγοράστηκε η έκταση αυτή, υπήρχε στο σημείο εκείνο ερειπωμένο κτίσμα που κατά την παράδοση ανήκε στο ναό του Αγ. Μύρωνος του 12^ου αιώνος, ίσως και παλαιότερο. 

Ο ναός κτίστηκε εξαρχής και προ ολίγων ετών τελέσθηκαν τα θυρανοίξια από τον Σεβ. Μητροπολίτη Παροναξίας κ. Καλλίνικο. Ο ναός, στον οποίο τελούνται και πολλά Ιερά Μυστήρια κατά το θέρος, πανηγυρίζει στις 17 Αυγούστου.

Ο ναός του Αγ. Μύρωνος στο Δρυό της Πάρου

Από το υπό έκδοση βιβλίο του Ευστρατίου Α. Χαρχαλάκη "Ρόδον Μυρίπνοον"
Copyright Ευστράτιος Α. Χαρχαλάκης, 2013
Απαγορεύεται η αναδημοσίευση και αναπαραγωγή χωρίς την άδεια του συγγραφέα

Το παρόν προστατεύεται από τους Νόμους περί πνευματικής ιδιοκτησίας

Ο Άγιος Μύρωνας στα Βελανίδια Λακωνίας

Στη Λακωνία, πολύ κοντά στο χωριό Βελανίδια υπάρχει παλαιότατος βυζαντινός ναός του Αγίου Μύρωνος με τοιχογραφίες του 14ου αιώνα. Πρόκειται για μονόχωρο καμαροσκέπαστο ναό που έχει επισκευαστεί το 1919 όπως μαρτυρείται από χάραγμα στον ανατολικό τοίχο. 

Οι εσωτερικές διαστάσεις του ναού είναι 7,76 Χ 2,72μ. και οι τοιχοποιία του είναι ασβεστωμένη. Σχετική δημοσίευση για το ναό έχει γίνει από τον Ν.Β. Δρανδάκη στα Πρακτικά της Αρχαιολογικής Εταιρείας το 1982.

Από τον αρχικό τοιχογραφικό διάκοσμο του Ναού σώζεται μόνο ένα τμήμα διαστάσεων 1,50 Χ 0.85μ. στο νότιο τοίχο του. Διακρίνονται τέσσερις γυναικείες προτομές σε μετάλλια. Από κάτω, δίπλα στο νεότερο τέμπλο, υπάρχει το κεφάλι του Άρχοντος Μιχαήλ και γεροντικής μορφής Αγίου σε υπερφυσικό μέγεθος.

Αριστερά του σώζεται η επιγραφή ΑΓΙΟΣ και λίγο πιο κάτω μικρό φωτοστέφανο με τα αρχικά ΙΣ ΧΣ. Πρόκειται μάλλον για τον Άγιο Μηνά που συνήθως κρατά την εικόνα του Χριστού. Η κόμμωση του Αγίου θυμίζει αυτή των τοιχογραφιών του ζωγράφου Ιωάννη Παγωμένου της Δυτικής Κρήτης (1313-1347) γεγονός που ενισχύει την άποψη για ευρύτερη λατρεία του Αγίου στην περιοχή. Αναλογίες με κρητικά έργα της εποχής αυτής υπάρχουν στον τρόπο διαγραφής των χαρακτηριστικών και στο πλάσιμο του προσώπου, που στα κρητικά μνημεία είναι περισσότερο νευρώδες.

Η τοπική παράδοση ενισχύει την άποψη ότι το χωριό Βελανίδια σχετίζεται ευρύτερα με τη Δυτική Κρήτη αλλά και με τα Κύθηρα και Αντικύθηρα. Προς τούτο πρέπει να σημειωθούν τα εξής:

α) η εκ Κυθήρων Παναγία Μυρτιδιώτισσα αποτελεί την πολιούχο των Βελανιδίων και ο κεντρικός ναός του χωριού είναι αφιερωμένος στη χάρη της, ενώ
β) το όνομα Θεόδωρος σε ολόκληρη την περιοχή αυτή εορτάζεται στις 12 Μαΐου, ημέρα μνήμης του Οσίου Θεοδώρου των Κυθήρων. Αυτό δεν είναι τυχαίο καθώς εκ της βιογραφίας του Οσίου Θεοδώρου Κυθήρων γνωρίζουμε ότι ο Όσιος διέμεινε στη Μονεμβασία (κοντά δηλαδή στα Βελανίδια) «όπου έζη βίον ασκητικόν, διαιτώμενος εις κελλίον τι ναού τινός». Άρα η σχέση της περιοχής με τα Κύθηρα και τα Αντικύθηρα είναι άμεση και μαρτυρείται από αιώνων.

Εξάλλου μέχρι πρόσφατα και κυρίως κατά τον περασμένο αιώνα πολλοί Βελανιδιώτες αλιείς αναζητούσαν τα προς το ζην στη θάλασσα των Αντικυθήρων και είχαν φιλικές σχέσεις με τους κατοίκους του νησιού συνεχίζοντας την πολυετή σχέση των δύο περιοχών.

Γηραιοί κάτοικοι των Βελανιδίων διηγούνται ότι κάποτε η εορτή του Αγίου Μύρωνος της 17ης Αυγούστου ήταν η δεύτερη σε σημασία και αίγλη στην περιοχή μετά την πολιούχο τους Παναγία Μυρτιδιώτισσα και ακολουθούσε μεγάλο υπερτοπικό γλέντι την επαύριο της εορτής του Δεκαπενταυγούστου που πολλές φορές διαρκούσε 3 ημέρες.

Ακόμα και σήμερα ο Ναός αυτός πανηγυρίζει στις 17 Αυγούστου και αποτελεί ένα σημαντικό προσκύνημα της περιοχής που υπομνηματίζει τη σχέση των Βελανιδίων με τα Αντικύθηρα.

Το γεγονός ότι το εκκλησάκι είναι κτισμένο επί του ακρωτηρίου του Μαλέα με θέα προς το Μυρτώο Πέλαγος ενισχύει και την άποψη ότι πιθανόν κάποιοι που απέπλευσαν από τα Αντικύθηρα κατά τον 14ο αιώνα ή που έπλεαν προς αυτά, ίσως να κινδύνεψαν στην περιοχή αυτή (ο Κάβο Μαλέας φημίζεται για τις κακές του θάλασσες) και να έκαναν τάμα στον Άγιο τους Μύρωνα να χτίσουν ναό προς τιμήν του επί τη διασώσει τους.

Συνεπώς, με σχετική επιφύλαξη βέβαια, η τιμή του Αγίου Μύρωνος στα Αντικύθηρα μπορεί να ανάγεται ήδη στην παλαιολόγεια περίοδο.

Ίσως αν κάποια στιγμή αφαιρεθούν από το ναό αυτό οι νεότεροι σοβάδες, να αποκαλυφθούν περισσότερα στοιχεία για την ιστορία του και ίσως κάποια σαφέστερη επιγραφή που θα μας επιτρέψει μια βεβαιότερη χρονολόγηση του μνημείου.
--------------------------------
Στράτος Χαρχαλάκης

Από το υπό έκδοση βιβλίο του Ευστρατίου Α. Χαρχαλάκη "Ρόδον Μυρίπνοον"
Copyright Ευστράτιος Α. Χαρχαλάκης, 2013
Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς την άδεια του συγγραφέα
Φωτογραφίες: Χρυσοβαλάντης Καραντζής (Βελανίδια Λακωνίας)